Het ontwerp van een digitaal ESG-platform: De waarde van een ecosysteembenadering
03 maart, 2026
Auteur: Prof. dr. Albert Plugge
Environment, Social en Governance (ESG) thema's hebben de aandacht getrokken van zowel de markt als wetenschappers. De afkorting ESG wordt gedefinieerd als een dynamisch, responsief mechanisme waarmee bedrijven schokken opvangen die niet te diversifiëren zijn (Erzurumlu et al., 2025). Hoewel de EU Omnibusrichtlijn (in 2025 geïntroduceerd) de intensiteit van ESG-vraagstukken heeft verminderd, blijven organisaties worstelen met de naleving van de regelgeving. De reikwijdte van ESG-uitdagingen varieert van het verbeteren van circulariteit tot het verminderen van energieverbruik en broeikasgasemissies, waarvoor de steun van partners in de toeleveringsketen nodig is. ESG-richtlijnen, zoals de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) worden ondersteund door standaarden en taxonomieën met betrekking tot o.a. klimaatverandering, schaarste aan grondstoffen, mensenrechten, arbeidsnormen, en beloning van bestuurders.
Gezien het belang van ESG hebben organisaties digitale oplossingen nodig om hun ESG-resultaten te rapporteren. Onderzoek toont aan dat digitale platforms (DP's) de gegevensuitwisseling tussen verschillende ketenpartners (business partners, leveranciers) kunnen vergemakkelijken (Plugge et al., 2025). Onder de definitie van een digitaal platform wordt verstaan “een aantal technische elementen (software en hardware) die een associatie hebben met organisatorische processen en standaarden, p. 127” (De Reuver et al., 2018). Deze platforms beschikken over tools voor het ontwikkelen van nieuwe functionaliteit en het verzamelen en analyseren van data. Derde-partijen (bijvoorbeeld software ontwikkelaars) gebruiken deze tools om aanvullende functionaliteit op het digitale platform te ontwikkelen. Tezamen vormen zij een ‘ecosysteem’; een combinatie van een digitale platform eigenaar en een veelheid van derde-partijen die applicaties en functionaliteit op het platform ontwikkelen. Dit geheel wordt ook wel een Digitaal Platform Ecosysteem (DPE) genoemd.
Wetenschappelijk onderzoek naar het ontwerpen van digitale platforms in de context van ESG is nog schaars en er is weinig bekend over welke ontwerpuitdagingen van invloed zijn op het ontwerp en de ontwikkeling van een digitaal platform dat ESG-functionaliteit ondersteunt (De Reuver et al., 2018).
1.1 Digitaal Platform Ecosysteem
Om inzicht te krijgen in het ontwerpen van een digitaal platform ten behoeve van ESG-functionaliteit wordt nu een praktische casus beschreven. Hierdoor ontstaat een beeld hoe DPE-partners samenwerken bij het ontwerpen van een digitaal platform ter ondersteuning van data-uitwisseling en -analyse in een ESG-context. De DPE-context in onze casus omvat drie samenwerkingspartners: 1) een Big-Tech partner, 2) een implementatiepartner en 3) een klant. De Big-Tech partner was een wereldwijd opererend bedrijf met een hoofdkantoor in de Verenigde Staten dat digitale oplossingen levert. Deze organisatie miste echter essentiële ESG-kennis met betrekking tot wetgeving, indicatoren en rapportage. De implementatiepartner is een technologieadviesbureau met ervaring in diverse technologie gerelateerde domeinen. Het was gespecialiseerd in het ontwerpen en ontwikkelen van low-code platform functionaliteiten. Deze partner beschikte over diepgaande ESG-kennis, inclusief rapportage- en prestatie gerelateerde onderwerpen. Ten slotte was de klant een professionele dienstverlener in Zwitserland die zich al meer dan tien jaar richt op het behalen van ESG-doelstellingen. De klant was gemotiveerd om de jaarlijkse prestaties te verbeteren en bij te dragen aan een schonere planeet.
Door de klant erbij te betrekken, brachten alle partijen relevante zakelijke en ESG-kennis en -ervaring in tijdens de ontwerp - en ontwikkelingsfase. Alle DPE-partners waren het erover eens dat de implementatiepartner het voortouw zou nemen bij het onderzoeken, ontwerpen en ontwikkelen van het digitale platform. Vertegenwoordigers van alle DPE-partners kwamen overeen om experts aan te wijzen, zodat de implementatiepartner zijn taken kon uitvoeren. Qua inhoud ondersteunt het digitale platform drie milieu gerelateerde aspecten: 1. CO₂-uitstoot, 2. reisgerelateerde emissies en 3. energieverbruik.
1.2 Ontwerp Framework
De implementatiepartner stelde voor om drie ontwerpfasen te doorlopen: 1) planning, 2) globaal ontwerp en 3) gedetailleerd ontwerp (prototypering). In de eerste fase (planning) beoordeelde de implementatiepartner de initiële eisen die de basis vormden voor het globale en gedetailleerde ontwerp. Daarnaast stelden ze een ontwerp- en ontwikkelingsproces op dat uit zeven stappen bestond (zie Figuur 1). Er werd een projectplan opgesteld waarin mijlpalen, deliverables, planning en de benodigde experts werden vastgelegd.
1.3 Explainable Artificial Intelligence
Een uitgangspunt bij het ontwerp van het digitale platform is het ontwerpprincipe ‘Explainable Artificial Intelligence’. Door het toepassen van explainable AI is het digitale platform in staat omvangrijke datasets te herleiden naar de ketenpartners en te beoordelen op basis van kwaliteitsafspraken. Explainable AI omvat een reeks processen en methoden die tot doel hebben transparantere, begrijpelijkere en beter verklaarbare AI-systemen te creëren zonder dat dit ten koste gaat van de prestaties en nauwkeurigheid.
Het digitale platform, dat is gebaseerd op van explainable AI gebruikt machine learning (ML) om ESG-data te analyseren die in het platform zijn opgeslagen. Zo worden bijvoorbeeld externe CO₂-gegevens over gekochte goederen en diensten via API's uitgewisseld en opgeslagen in de database van het ESG-platform. Vervolgens wordt ML toegepast om de mate van CO₂-uitstoot te meten en te analyseren en de gegevens te uploaden naar het ESG-rapportagedashboard. Een digitaal platform dat gebaseerd is op explainable AI biedt aanvullende mogelijkheden voor transparantie en verantwoording. Denk hierbij aan de stappen die worden doorlopen in het vertalen, harmoniseren en rapporteren van ESG-data. Interessant is dat technische mechanismen worden gekoppeld aan maatschappelijke waarden.
2. Ontwerp uitdagingen
Het ontwerpen van een digitaal platform heeft geleid tot zeven uitdagingen waarbij data een essentiële rol speelde (bijv. decarbonisatie, reisemissies, energie, logistiek). De DPE-benadering fungeert als een katalysator, aangezien de kennis en ervaring met het ontwikkelen van een digitaal platform gefragmenteerd is over alle drie de partijen. Binnen het ecosysteem werkten alle partijen intensief samen, in tegenstelling tot de gebruikelijke meer afstandelijke samenwerking ‘on arm’s-length’ die kenmerkend is voor platform ecosystemen. Dankzij deze intensieve samenwerking tussen de Big-Tech partner, de implementatiepartner en de klant konden DPE-partners strategieën ontwikkelen om de ontwerpuitdagingen aan te pakken (zie tabel 1).
De samenwerking tussen de ecosysteempartners leiden tot strategieën die breed gedragen werden, wat een voorwaarde is voor succesvolle samenwerking. Verder zorgde het samenbrengen van kennis/ervaring van de Big-Tech partner, implementatiepartner en klant ervoor dat de strategieën kansrijk zijn en een bijdrage leverden voor het ontwerpen van digitaal platform ter ondersteuning van ESG-functionaliteit.
3. De rol van de IT-auditor
Voorgaande casus leidt tot een aantal generieke aandachtspunten voor auditors rondom een ecosysteem benadering die als katalysator fungeert voor het ontwerpen van digitale platformen . De auditor kan toetsen of deze benadering of een vergelijkende benadering gevolgd is, met als hoofdkenmerken, het vormen van een ecosysteem om kennis en ervaring van partners bij elkaar te brengen, het gezamenlijk identificeren van uitdagingen voor iedere processtap en het formuleren van strategieën.
Door oplossingen te ontwikkelen voor de hierboven beschreven uitdagingen, is het mogelijk de kwaliteit van ESG-data in kaart te brengen en waar nodig aanvullende maatregelen te implementeren. Digitale platforms die zijn ontworpen volgens de hierboven beschreven processtappen, kunnen de volledigheid, nauwkeurigheid en consistentie van ESG-data beter garanderen. Organisaties die digitale platforms gebruiken ter ondersteuning van hun CSRD-rapportage, kunnen hun ESG-gegevens vervolgens inhoudelijk beter laten controleren door IT-auditors. De waarde van een ecosysteembenadering draagt bij aan het succesvol ontwerpen van een digitaal platform met ESG-functionaliteit en daarmee aan een hogere betrouwbaarheid van de ESG-data en bijbehorende rapportages.
Referenties:
De Reuver, M., Sørensen, C., & Basole, R.C. (2018). The digital platform: a research agenda. Journal of Information Technology, 33(2), 124-135.
Erzurumlu, Y. O., Gozgor, G., Lau, C. K. M., Soliman, A. M., & Turkkan, M. (2025). The effects of geopolitical and political risks on corporate ESG practices. Journal of Environmental Management, 386, 125747.
Plugge, A., De Reuver, M., & Vieru, D. (2025). Digital platforms: Wrestling with the sustainability design challenges. Journal of Information Technology Teaching Cases, 20438869251349224.
Auteur:
Albert Plugge. Professor ESG Transformatie en Digitale Innovatie. Nyenrode Business Universiteit.
Prof. dr. Albert Plugge is hoogleraar ESG Transformation & Digital Innovation. Hij maakt deel uit van het Expertisecenter Enterpreneurship, Governance & Stewardship.
Mijn missie is om een bijdrage te leveren aan het opleiden van verantwoordelijke leiders in hun streven bestuurlijke en organisatorische transformaties door te voeren om daarmee ESG doelen te kunnen realiseren.
Binnen zijn leerstoel doet Plugge onderzoek naar de transformatie van bedrijven in hun uitdaging zowel bedrijfsdoelstellingen te realiseren als te voldoen aan ESG Regelgeving. Het toepassen van digitale innovaties biedt bedrijven de mogelijkheid het transformatieproces te ondersteunen door het verzamelen, analyseren en rapporteren van ESG informatie.
