Kan het bestuur aantonen wat het zegt

16 november, 2026
Het bestuursverslag 2025 als toetsbare verantwoording
Auteur: drs. A.J. (André) Biesheuvel RE RA RFG 

In aanloop naar de plenaire bijeenkomst over “De kansen van de Corporate Governance Code voor de IT-auditor” op 17 november 2026 is dit de derde blog. In de eerste blog schetste Anne-Wil Duthler de samenhang tussen de Corporate Governance Code 2025 (CGC2025), de Cyberbeveiligingswet (Cbw/NIS2), de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de AI-verordening [DUTH26o]. In de tweede blog bespreken we hoe de rol van het bestuur verandert en wat dit betekent voor de accountant en de IT-auditor. In deze derde blog zoomen we in op het bestuursverslag [DUTH26n]. 

Onze kernboodschap: het bestuursverslag is geen vrijblijvend verhaal meer, maar een toetsbare verantwoording. Het bestuur moet kunnen aantonen dat wat het zegt ook waar is. Deze blog is bedoeld voor accountants en IT-auditors. Na het lezen weet je wat het bestuur in het bestuursverslag moet verantwoorden, begrijp je waarom een goed ingericht informatie-ecosysteem daarvoor de basis is en kun je bepalen welke rol jij als IT-auditor daarin speelt.
Het bestuur staat aan de lat
De AVG, de Cbw, de Cyberweerbaarheidsverordening (CRA) en de AI-verordening leggen expliciete verantwoordelijkheden en verplichtingen bij het bestuur. Kort gezegd staat het bestuur aan de lat voor: 

  • een actueel overzicht en inzicht in de interne en externe bedrijfsprocessen, waarin beheers-, beveiligings- en compliancemaatregelen “by design” en risicogericht zijn opgenomen en waarmee de bedrijfsactiviteiten effectief zijn georganiseerd;
  • de effectieve werking van de getroffen maatregelen, zodat “by default” sprake is van beleidsmatige, wettelijke en contractuele compliance; en
  • het compartimenteren van gegevensverwerkingen, het continu monitoren van de getroffen maatregelen en het adequaat afhandelen van incidenten en datalekken.
Daarnaast moet het bestuur de verbonden partijen en de toeleveringsketen in kaart hebben, de rechten van betrokkenen faciliteren, incidenten en datalekken melden en vragen van toezichthouders beantwoorden. Wie deze verantwoordelijkheid verwaarloost, loopt het risico dat het bedrijf of de bestuurder zelf aansprakelijk wordt gesteld.  

De wetgever spreekt het bestuur bewust en expliciet aan. Dat moet kennisontwikkeling en gedragsverandering op gang brengen, in het belang van de bedrijfscontinuïteit én het algemeen belang. Daarmee komen we bij de vraag die deze blog beantwoordt: hoe legt het bestuur hierover toetsbare verantwoording af, en welke rol speelt de IT-auditor daarbij?  
Rol en positie van het bestuur
Het bestuur stuurt de bedrijfsactiviteiten aan met interne en externe bedrijfsprocessen waarin maatregelen zijn opgenomen. Het bestuur delegeert de aansturing van die processen aan de directie (of lijn), die daarover periodiek verantwoording aflegt. De directie stelt rollen in, koppelt gekwalificeerde medewerkers aan deze rollen en schaft adequate IT-systemen (CRA-compliant) aan. Wij zien dat het bestuur steeds vaker processen uitbesteedt aan externe dienstverleners. Het bestuur is en blijft echter verantwoordelijk voor het risicogericht organiseren van de bedrijfsactiviteiten en de bijbehorende processen. 

Parallel daaraan is de Verklaring omtrent Risicobeheersing (VOR) opgenomen in de CGC2025 [MCCG25]. Het bestuur van een beursgenoteerde vennootschap is verantwoordelijk voor het identificeren en beheersen van de risico’s die verbonden zijn aan de strategie en activiteiten van de vennootschap. Het bestuur legt in het bestuursverslag verantwoording af over onder meer: 

  1. de uitgevoerde risicobeoordeling en de voornaamste risico’s waarvoor de vennootschap zich geplaatst ziet;
  2. de opzet en de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen op het gebied van operationele, compliance- en verslaggevingsrisico’s, en de raamwerken die daarbij zijn gehanteerd;
  3. de beoordeling van de effectiviteit van deze systemen over het afgelopen boekjaar;
  4. belangrijke tekortkomingen, significante wijzigingen en voorziene verbeteringen in deze systemen, en de bespreking daarvan met de auditcommissie en de raad van commissarissen (RvC); en
  5. de gevoeligheid van de resultaten van de vennootschap voor materiële wijzigingen in externe omstandigheden.
Daarnaast verklaart het bestuur in het bestuursverslag, met een duidelijke onderbouwing: 

  1. dat het verslag voldoende inzicht geeft in tekortkomingen in de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen;
  2. dat deze systemen een redelijke mate van zekerheid geven dat de financiële verslaggeving geen onjuistheden van materieel belang bevat, en ten minste een beperkte mate van zekerheid voor de duurzaamheidsverslaggeving;
  3. welk niveau van zekerheid deze systemen geven dat de operationele en compliancerisico’s effectief worden beheerst;
  4. dat het naar de huidige stand van zaken gerechtvaardigd is dat de financiële verslaggeving is opgesteld op going-concernbasis; en
  5. welke materiële risico’s en onzekerheden relevant zijn voor de verwachting over de continuïteit van de vennootschap in de twaalf maanden na het opstellen van het verslag.
De CGC2025, de AVG, de Cbw, de CRA en de AI-verordening sluiten elkaar niet uit. Integendeel, de wettelijke kaders versterken elkaar. De CGC2025 geldt alleen voor beursgenoteerde vennootschappen, maar raakt ook hun leveranciers. Het bestuur blijft immers verantwoordelijk voor uitbestede bedrijfsprocessen en zal leveranciers vragen om aan te tonen dat hun maatregelen effectief zijn. 
Taken delegeren, verantwoordelijkheid behouden
Het bestuur delegeert taken aan de directie, de lijn en de leveranciers en vraagt hen zich regelmatig en, indien nodig, te verantwoorden. Zij treffen effectieve beheers-, beveiligings- en compliancemaatregelen in de processen, selecteren bekwame medewerkers, kiezen adequate IT-systemen, detecteren en wikkelen incidenten en datalekken af en compartimenteren de toegang om de impact van incidenten te beperken. In deze regelkring blijft de verantwoordelijkheid bij het bestuur liggen. Bestuurders kunnen zelfs aansprakelijk worden gesteld als deze acties uitblijven.  

Daarnaast stellen de CISO, de functionaris gegevensbescherming (FG) en de compliancemanager een jaarprogramma op. Zij onderzoeken de effectiviteit van de maatregelen, onderzoeken incidenten en datalekken en adviseren over de afhandeling en het voorkomen ervan.  

De directie, het afdelingsmanagement (de lijn) en de leveranciers documenteren de interne en externe organisatie van de bedrijfsactiviteiten in een ISMS en houden dit actueel. De CISO, FG en compliancemanager leggen de uitkomsten van hun onderzoeken en incidentanalyses vast in een risicoregister.1 Het geheel noemen wij het informatie-ecosysteem: het risicobeheersings- en controlesysteem voor de AVG, de Cbw en de VOR. Het vormt de basis voor relevante en actuele managementinformatie per rol, het bekende “dashboard”. 
Het informatie-ecosysteem als object van onderzoek
De grondslag voor de verantwoording in het bestuursverslag ligt in de risicobeheersings- en controlesystemen. Het bestuur gaat na of de directie en de lijn de uitkomsten van de maatregelen bewust en systematisch vastleggen. Dit geldt ook voor de uitvoering van het jaarprogramma van de CISO, de FG en de compliancemanager. De lijn en de professionals rapporteren periodiek aan het bestuur over de geïdentificeerde risico’s, de getroffen maatregelen en de effectiviteit daarvan. Het bestuur bespreekt de verantwoordingen, neemt een integraal beeld op in het bestuursverslag en vraagt de roluitvoerders om met de tekst akkoord te gaan. 

Wij bevelen deze aanpak ook aan voor leveranciers van beursgenoteerde vennootschappen en voor organisaties die binnen een informatie-ecosysteem samenwerken.
Het bestuursverslag: van verhaal naar toetsbare verantwoording
In het bestuursverslag legt het bestuur aan het publiek uit wat er in het bedrijf speelt: bedrijfsactiviteiten, resultaten, onzekerheden, risico’s, verwachtingen en investeringskeuzes.2 De verhaallijn mag vrij zijn, maar de vrijblijvendheid is eraf. Alles moet kloppen: de lijn en de professionals dragen het verslag, de cijfers sluiten aan op de jaarrekening, de verwachtingen zijn realistisch en de risico-inschattingen sluiten aan op het risicoregister. Ze moeten standhouden bij de kritische lezing door de accountant en de IT-auditor. Dat vraagt om een systematische vastlegging van feiten en onderzoekresultaten. 

Het bestuursverslag brengt strategie, governance, bedrijfsrisico’s en resultaten samen tot één toetsbare werkelijkheid. De lat ligt hoog: de interne organisatie en de leveranciersketen moeten transparant zijn. 

Vage formuleringen zijn passé. Cyberrisico’s moeten scherp, privacy toetsbaar en incidenten eerlijk benoemd worden. Tegelijk ontstaat een spanningsveld: openheid zonder naïviteit. Te weinig detail ondermijnt het vertrouwen; te veel detail kan nieuwe risico’s creëren.3 

De RvC bespreekt de effectiviteit van de interne risicobeheersings- en controlesystemen, waaronder die van relevante leveranciers. De RvC maakt daarbij gebruik van de bevindingen van de lijn en van de professionals, en maakt een eigen afweging over het bestuursverslag. 

De accountant die de jaarrekening controleert, beoordeelt ook het bestuursverslag. Daarvoor heeft de accountant een systematische vastlegging van de feiten en de uitkomsten van onderzoeken nodig. Voor het bestuur bevestigt deze beoordeling dat het bestuursverslag geen significante fouten of omissies bevat. Om tot een deugdelijke beoordeling te komen, maakt de accountant gebruik van de expertise van een IT-auditor. 

Het bestuur draagt de eindverantwoordelijkheid voor de VOR. Het afdelingsmanagement levert de feiten, de RvC houdt toezicht en de CISO en FG voeden het verhaal met de harde realiteit over cyberweerbaarheid en de bescherming van persoonsgegevens. 

De accountant, belast met het controleren van de periodieke verantwoording, stelt in samenwerking met de IT-auditor vast of de risicobeheersings- en controlesystemen effectief zijn. De vraag die steeds centraal staat, is: kan de organisatie aantonen dat wat zij zegt ook waar is?
Conclusie
Het bestuursverslag 2025 is geen vrijblijvend verhaal meer. De VOR, de Cbw, de AVG, de CRA en de AI-verordening vragen het bestuur om aan te tonen dat de beheers-, beveiligings- en compliancemaatregelen werken, ook in de keten.4 Dat lukt alleen met een goed ingericht informatie-ecosysteem, waarin het afdelingsmanagement, de professionals en de leveranciers feiten en onderzoeksuitkomsten systematisch vastleggen.
Wat betekent dit voor de IT-auditor
De IT-auditor levert de zekerheid die het bestuur nodig heeft om de VOR te kunnen onderbouwen. Concreet betekent dit: 
  • Toets het informatie-ecosysteem, niet alleen het verslag. Beoordeel of het ISMS, het risicoregister en de rapportages de uitspraken in de VOR kunnen onderbouwen.
  • Kijk in de keten. Betrek de maatregelen van kritieke leveranciers in je oordeel; het bestuur blijft verantwoordelijk voor uitbestede processen. 
  • Maak het niveau van zekerheid expliciet. Geef bestuur en RvC een realistisch beeld van wat jouw werk wel en niet afdekt [NBA26]. 
  • Werk samen. Stem af met de accountant, de CISO, de FG en de interne auditor, zodat de verantwoordingen op elkaar aansluiten [NBA25].
Op dinsdag 17 november a.s. organiseert NOREA in Hoofddorp de middagbijeenkomst ‘De kansen van de Corporate Governance Code voor de IT-auditor’. Met Anne-Wil Duthler, André J. Biesheuvel en John Bendermacher verkennen we wat de VOR betekent voor de IT-auditpraktijk, met een paneldiscussie en een netwerkborrel. Deelname is gratis voor leden en aspirant-leden en levert 2 PE-punten op. Meld je nu aan! 
Bronnen
drs. A.J. (André) Biesheuvel RE RA RFG 
André Biesheuvel is partner bij Duthler Associates. Hij adviseert bedrijven en instellingen en voert onderzoeken uit. André is docent bij Duthler Academy, waar hij trainingen verzorgt voor besturen, directies, FG’s en CISO’s. Binnen NOREA is hij lid van de kennisgroep privacy.